Spiritus movens

Stanisław Dróżdż’s works have been shown in a number of important presentations. By exhibiting his works internationally, he also became an ambassador of Polish concretism. Yet this constitutes only part of his long-standing activity. The second, equally extensive and significant dimension of his work was his role as spiritus movens of concrete poetry. Alongside his own artistic practice, the “pope of concrete poetry” organised exhibitions, meetings and conferences, and edited publications.

Organising Exhibitions of Concrete Poetry

From 1974 onwards, Dróżdż collaborated with galleries and museums in organising both individual and collective exhibitions of Polish and international concrete poets, ultimately resulting in twenty-three such presentations. These included exhibitions of one of the most prominent figures of concrete poetry, the Scottish artist Ian Hamilton Finlay, shown in Wrocław, Katowice, Cieszyn, Warsaw and Bielsko-Biała. These exhibitions were prepared from Dróżdż’s own collection, as Finlay had placed his works at Dróżdż’s disposal (he brought them to Poland in 1972). This was also the case with the presentation of the achievements of Austrian concrete poets in Dąbrowa Górnicza.

Dróżdż also prepared an exhibition of Czech and Slovak concrete poetry in Wrocław and individual exhibitions of works by its representatives – Jiří Valoch and Václav Havel (the latter also in Katowice) – as well as a meeting and exhibition of works by Mary Ellen Solt, a professor at Indiana University and author of the three-volume global anthology Concrete Poetry: A World View. Bruce Cheyne likewise had a presentation of his texts in Wrocław, prepared by Dróżdż together with Zbigniew Makarewicz. These exhibitions offered insight into the achievements of the concrete movement beyond Poland.

Between 1976 and 1978, Dróżdż organised a series of exhibitions of Wrocław concrete artists at the Jatki Gallery in Wrocław – once a quarter, the works of two artists were exhibited for three weeks.

The exhibitions he organised in the subsequent years, from 1978 until the period of martial law, presented the achievements of Wrocław concrete artists (in Wrocław and Dąbrowa Górnicza) or, more broadly, Polish artists (in Wrocław and Oleśnica). These important events functioned as a forum for the presentation and evaluation of the work of Polish concrete artists, demonstrating the possibilities offered by this poetics and the diversity of solutions it encompassed.

Organising Nationwide Sessions on Concrete Poetry

From 1979, Dróżdż initiated another project: he began organising nationwide theoretical-literary and theoretical-critical sessions intended to enable a thorough discussion and evaluation of the phenomenon of concrete poetry. He organised four such sessions: the first, entitled Concrete Poetry. A Theoretical and Literary Session, took place in Wrocław in January 1979; the second, exceptionally not organised by Dróżdż, was held in Bydgoszcz in October 1979; the third, in May 1981 in Dąbrowa Górnicza, concerned Wrocław concrete poetry; the fourth, in Wrocław in December 1983, addressed the relationship between concrete and traditional poetry; the fifth, organised in November 1990 in Sławków, was entitled Concrete Poetry and/or Other Fields of Art. Sessions devoted to the relationship between concrete poetry and science, the art of translating concrete poetry, and the presentation of Polish concretism in an international comparative context remained at the planning stage.

It is worth noting the subtitles of the sessions and the names of the speakers – almost exclusively philologists. The exception was, of course, the final session, and this was intentional. A regular guest was Prof. Tadeusz Sławek – a graduate in Polish and English studies in Kraków, an expert on Derrida, a poet, essayist and former rector of the University of Silesia. Other participants included Sergiusz Sterna-Wachowiak, a graduate of Polish studies in Poznań, poet, prose writer and literary critic; Dr Jacek Wesołowski, assistant professor of Polish studies at the University of Łódź; Marianna Bocian, a graduate of Polish studies in Wrocław and poet; sculptor and publicist Zbigniew Makarewicz, a graduate of the Academy of Fine Arts in Wrocław; Dr Piotr Rypson, Poland’s foremost expert on visual poetry; Prof. Grzegorz Dziamski, a representative of cultural studies from the Academy of Fine Arts in Poznań; Wojciech Pogonowski, a graduate of Polish studies in Warsaw; Elżbieta Łubowicz, a graduate of Polish studies in Wrocław and publicist; Marek Ławrynowicz; and Dorota Szwarcman, a specialist in concrete sound poetry. The predominance of Polish philologists is indisputable – as evident, concrete poetry generally remained within their sphere of interest.

Editing and Preparing Exhibition Catalogues and Publications

Each session was accompanied by a publication, all edited by Stanisław Dróżdż. These were mimeographed editions marked “for internal use only,” which significantly limited their circulation. The exhibitions he organised were likewise usually accompanied by catalogues that he edited.

However, the most important publication he prepared is the anthology Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977 [Concrete Poetry. A Selection of Polish Texts and Documentation from 1967–1977] – the first and still the only anthology of its kind in Poland, published in Wrocław by Akademicki Ośrodek Teatralny Kalambur in the series Young Artists’ Underground Publications. It contains works by Polish concrete artists, their biographical notes, and a bibliography relating to this broadly understood field of art. After its publication, the concrete movement did not cease to function – on the contrary, its most productive years still lay ahead, and even then it did not disappear. For this reason, the anthology is today somewhat outdated, yet it remains irreplaceable. It is the only source through which it is possible to become acquainted with the achievements of Polish concretism, especially as they were presented in the most objective manner possible. The publication also had a small print run and is now only occasionally available – even the National Library in Warsaw does not hold a copy in its collection.

Author Talks

Stanisław Dróżdż presented both his concrete and traditional poetry at author talks. In the 1960s and 1970s (until 1978), such meetings were numerous. He appeared several times at the Provincial and Municipal Public Library in Wrocław, at Literary Thursdays at the Music and Literature Club, at the Piwnica Świdnicka Working Youth Club, at Mondays under the Arcades, and at the Pałacyk Student Club. He was also a regular guest at the Discussion Club of the Polish Writers’ Union at the Creative Unions Club, Tuesdays at the Polish Studies Club of the University of Wrocław, the International Press and Book Club, the Bureau of Art Exhibitions, and the Summer School of Polish Culture and Language at the University of Wrocław. Outside Wrocław, he appeared in Kłodzko and Polanica during the Kłodzko Poetry Spring, at the odNOWA Gallery in Poznań, and at the Youth Circle of the Polish Writers’ Union in Warsaw at the Old Town House of Culture.

Documentation – Concrete Poetry Archive

Stanisław Dróżdż’s works are held in Polish and international museums, galleries and private collections, while the works and documentation of many other artists are preserved in his own collection. From the very beginning of his creative activity, he systematically collected materials related to concretism, and the resulting archive contains, in his estimation, approximately 85–95% of the materials concerning concrete poetry in Poland. It includes both books and press clippings; materials from abroad were often sent in exchange for documentation on Polish artists. This, too, formed part of the promotion of Polish artists internationally. Frequently, the publications preserved there are the only copies available in Poland.

Stanisław Dróżdż’s archive is currently located largely in the collections of the Ossoliński National Institute in Wrocław, with a smaller part remaining in the possession of the artist’s widow, Anna Dróżdż. The task of organising and cataloguing the entire collection remains unresolved, and further research would be necessary to supplement its holdings. Dróżdż himself pointed in particular to the need to review regional press, as many important events took place outside major centres, in provincial contexts. The archive constitutes an invaluable research resource for the study of Polish concretism, without which access to numerous references and foreign-language publications would not be possible.

Awards

Stanisław Dróżdż’s oeuvre can safely be described as impressive, from legitimising the existence of concrete poetry within Polish contemporary literature and art to his role as its tireless archivist.

Nevertheless, he did not receive extensive recognition for his sustained and effective work. Apart from distinctions awarded for traditional poetry, one may note the London Academic and Cultural Resources Fund Award (1985), granted for lifetime achievement. Recognition thus came first from outside Poland. In Poland, it was only in 2002 that he received the private Nowosielski Foundation Artistic Award for his “creative and visionary combination of two spiritual fields: art and poetry,” and only towards the end of his life, in 2008, was he awarded the Wrocław Mayor’s Award.

Organising Exhibitions of Concrete Poetry

1974

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna. Muzeum Narodowe, Mała Galeria, Wrocław 
• Bruce Cheyne, Poezja wizualna, Galeria Kwartał, Wrocław [przy współpracy Zbigniewa Makarewicza].

1976

• Czeska i słowackapoezja konkretna. Muzeum Narodowe, Wrocław
• Poezja konkretna: Grzegorz Kolasiński, Asińskigrzegorzkola; akcja „Prosta”; Jerzy Przytocki, Poezja konkretna, Galeria Jatki, Wrocław
• Poezja konkretna: Zbigniew Jeż, Książki; Bogusław Michnik, Teksty, Galeria Jatki, Wrocław. 

1977

• Poezja konkretna: Michał Bieganowski, Poemat przezkonkretny; Marianna Bocian, Centrum tajemnicy, Galeria Jatki, Wrocław.

1978

• Poezja konkretna: Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty; Marzenna Kosińska, Textualart; Wojciech Sztukowski, Ex motu II. Galeria Jatki, Wrocław
• Poezja konkretna: Hubert Koryzna, Poezja konkretna; Sławomir Ząbek, Poezja konkretna, Galeria Jatki, Wrocław 
• Wrocławskapoezja konkretna, Osiedlowy Dom Kultury Kozanów, Wrocław [I wystawa] 
• Polskapoezja konkretna.II Ogólnopolska Wystawa Poezji Konkretnej. Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Oleśnica; Galeria Piwnica Świdnicka, Wrocław. 

1979

• III Ogólnopolska Wystawa Poezji Konkretnej, Galeria Kalambur, Dom Związków Twórczych, Galeria Jatki, Wrocław 
• Jiři Valoch, Poezja konkretna, Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław. 

1981

• Wrocławskapoezja konkretna. Galeria Pałacu Kultury Zagłębia, Dąbrowa Górnicza [III wystawa].

1990 

• Austriacka poezja konkretna. [ze zbiorów Stanisława Dróżdża] Wojewódzki Ośrodek Kultury, Dąbrowa Górnicza. 
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Katowice. 

1992

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Miejska, Wrocław 
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Miejsce, Cieszyn, (katalog) [przy współpracy Krzysztofa Morcinka]
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Foksal, Warszawa. 

1995

• Vaclav Havel, Antikody, BWA Wrocław, (katalog) 
• Vaclav Havel, Antikody, Muzeum Śląskie, Katowice, (katalog). 

2000

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Górnośląskie Centrum Kultury, Katowice
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Galeria Bielska BWA, Bielsko Biała
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.

Organizowanie ogólnopolskich sesji na temat poezji konkretnej

1979

Poezja konkretna.Sesja teoretyczno-literacka, Ośrodek Teatru Otwartego Kalambur, Ośrodek Kultury i Sztuki, Wrocław [pierwsza polska konferencja dotycząca poezji konkretnej]. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Poezja konkretna w tradycji metafizyki 
• dr Jacek Wesołowski (Uniwersytet Łódzki), Motywacje literackie poezji konkretnej 
• mgr Elżbieta Łubowicz, Liryka czystego systemu 
• mgr Marianna Bocian, Symbol i konkret 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Fizjologia słowa. Z zagadnień semiotyki poezji konkretnej.

Teksty referatów zostały zrealizowane w ramach programu badań nad polską kulturą narodową, jej tradycjami rozwojowymi i percepcją, koordynowanego przez Uniwersytet Wrocławski. Sesji towarzyszyły:

• całodniowe działanie Ewy Benesz (w pierwszym dniu sesji), poprzez współuczestniczenie w niej będące próbą teoretycznego rozważania i interpretacji poezji konkretnej ze stanowiska aktora i językiem teatru.

Wystawy: 

• III Ogólnopolska wystawa poezji konkretnej, Galeria Kalambur, Dom Związków Twórczych, Galeria Jatki, Wrocław
• Jiři Valoch, Poezja konkretna, Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław 
• Mary Ellen Solt, Poezja konkretna, Galeria X, Wrocław 
• Michał Bieganowski, Kanał, Galeria Zakład nad Fosą, Wrocław

1981

Poezja konkretna. III Ogólnopolska sesja teoretyczno-literacka, Wydział Kultury, Kultury Fizycznej i Turystyki Urzędu Miejskiego, Pałac Kultury Zagłębia w Dąbrowie Górniczej, Dąbrowa Górnicza [sesja dotyczyła wrocławskiej poezji konkretnej]. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Wszystko z wszystkiego. Wrocławska kontynuacja poezji
• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Tekst jako doświadczenie przestrzeni 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Tropy i konkrety. Wiersz konkretny w perspektywie poetyki figur stylistycznych 
• dr Jacek Wesołowski (Uniwersytet Łódzki), Trzy polskie ślady poetyki „concrete verse”: Dróżdż, Grześczak, Białoszewski.

Sesji towarzyszyła wystawa:

• Wrocławska poezja konkretna. Pałacu Kultury Zagłębia, Dąbrowa Górnicza.

1983

Poezja konkretna a tradycyjna. IV Sesja teoretyczno-krytyczna, Ośrodek Dokumentacji i Propagandy Sztuki Staromiejskiego Domu Kultury we Wrocławiu, Wrocław. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• mgr Marianna Bocian, Na marginesie poezji konkretnej 
• mgr Wojciech Pogonowski, Od ekspresji lirycznej do algorytmicznej, czyli o dehumanizacji poezji konkretnej 
• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Poezja konkretna a tradycyjna. Problemy interpretacji 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Poezja konkretna w świetle estetyki nieufności 
• mgr Zbigniew Makarewicz, Estetyka dzieł polskiej poezji konkretnej.

1990

Poezja konkretna a/i inne/różne dziedziny sztuki. V Ogólnopolska sesja teoretyczno-krytyczna. Miejski Ośrodek Kultury, Sławków. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• mgr Grzegorz Dziamski, Trzy spojrzenia na poezję konkretną (II)
• mgr Marek Ławrynowicz, Kilka uwag o konkretnej poezji wizualnej 
• mgr Zbigniew Makarewicz, Na krańcach alfabetu kultury. Uwagi o praktykach poezjograficznych ilustrowane przykładami wybranych dzieł artystów polskich 
• mgr Piotr Rypson, O tym jak słowo ciałem się stało. Rzecz o nowych poetykach drugiej połowy XX wieku 
• prof. Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Fotografia i słowo 
• mgr Dorota Szwarcman, O poezji dźwiękowe.j

Sesji towarzyszyły wystawy:

• Amerykańska poezja wizualna [ze zbiorów Grzegorza Dziamskiego], Miejski Ośrodek Kultury, Olkusz
• Austriacka poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Dąbrowa Górnicza
• I. H. Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Katowice
• Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty.Poezja konkretna, Miejski Ośrodek Kultury, Sławków.

Redagowanie i opracowywanie katalogów wystaw i publikacji

1974

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław
• Bruce Cheyne, Poezja wizualna [katalog wystawy], Wrocław [przy współpracy Zbigniewa Makarewicza].

1976

• Czeska i słowackapoezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław

• Poezja konkretna: Grzegorz Kolasiński, Asińskigrzegorzkola; akcja „Prosta”; Jerzy Przytocki, Poezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław 

• Polish Concrete Poetry.Wrocław University The Summer School of Polish Culture, Science and Language, oprac. S. Dróżdż, Wrocław 1976.

1977

• Poezja konkretna: Michał Bieganowski, Poemat przezkonkretny; Marianna Bocian, Centrum tajemnicy [katalog wystawy], Wrocław.

1978

• Poezja konkretna: Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty; Marzenna Kosińska, Textualart; Wojciech Sztukowski, Ex motu II [katalog wystawy], Wrocław
• Wrocławskapoezja konkretna. [katalog I wystawy], Wrocław
• Poezja konkretna.Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977, zebrał i opracował Stanisław Dróżdż, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich i Akademicki Ośrodek Teatralny Kalambur – Biuro Wydawnictw, Wrocław [pierwsza i jedyna polska antologia poezji konkretnej z obszerną bibliografią].

1979

• Polska poezja konkretna [katalog II wystawy], Wrocław
• Poezja konkretna.I sesja teoretyczno-literacka, Wrocław [biuletyn zawierający materiały z sesji]. 

1981

• Wrocławskapoezja konkretna [katalog III wystawy], Dąbrowa Górnicza
• Poezja konkretna.III Ogólnopolska sesja teoretyczno-literacka, Dąbrowa Górnicza [biuletyn zawierający materiały z sesji]. 

1983

• Poezja konkretna a tradycyjna. IV Sesja teoretyczno-krytyczna, Wrocław [biuletyn informacyjny nr 3 Ośrodka Dokumentacji i Propagandy Sztuki zawierający materiały z sesji]. 

1990

• Poezja konkretna a/i inne/różne dziedziny sztuki.V Ogólnopolska sesja teoretyczno-krytyczna, Sławków [biuletyn zawierający materiały z sesji]
• Austriacka poezja konkretna, Dąbrowa Górnicza [katalog wystawy]

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, [katalog wystawy], Katowice. 

1992

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [katalog wystawy], Cieszyn.

1995

• Vaclav Havel, Antikody [katalog wystawy], Wrocław.
• Vaclav Havel, Antikody [katalog wystawy], Katowice.

Ważniejsze spotkania autorskie

1964

• Klub Dyskusyjny Związku Literatów Polskich, Klub Związków Twórczych, Wrocław

1965

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Klub Studencki Pałacyk, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Klub Młodzieży Pracującej Piwnica Świdnicka, Wrocław.

1966

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Klub Młodzieży Pracującej Piwnica Świdnicka, Wrocław
• Poniedziałki pod Arkadami, Księgarnia pod Arkadami, Wrocław.

1967

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław.

1968 

• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław.
• Poniedziałki pod Arkadami, Księgarnia pod Arkadami, Wrocław
• Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Wrocław.

1969

• Powiatowy Dom Kultury, Kłodzko
• Wtorki w Kole Polonistów, Instytut Filologii Polskiej, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
• Galeria OdNowa, Poznań
• Koło Młodych przy Związku Literatów Polskich w Warszawie, Staromiejski Dom Kultury, Warszawa. 

1971

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Powiatowy Dom Kultury, Kłodzko.  

1973

• Biuro Wystaw Artystycznych, Wrocław.

1976

• Miejska Biblioteka Publiczna, Polanica
• Letnia Szkoła Kultury i Języka Polskiego przy Uniwersytecie Wrocławskim, Dom Studencki ,,Dwudziestolatka”, Wrocław
• Galeria Sztuki Najnowszej, Akademickie Centrum Kulturalne Pałacyk, Wrocław .

1978

• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław.