Stanisław Dróżdż
Urodził się w Sławkowie 15 maja 1939, zmarł 29 marca 2009 we Wrocławiu, gdzie mieszkał od 1955 roku. Najwybitniejszy polski poeta konkretysta i jeden z najbardziej znaczących artystów polskiej awangardy. Reprezentował Polskę indywidualną wystawą Alea iacta est na Biennale w Wenecji w 2003 roku, a jego prace pokazywane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Europie i Ameryce. Od 1971 roku stale współpracował z Galerią Foksal w Warszawie, gdzie zrealizował większość premierowych pokazów swoich dzieł.
Był także niestrudzonym animatorem poezji konkretnej w Polsce, skupiając wokół siebie szerokie grono poetów i plastyków zainteresowanych tą dziedziną twórczości. Zredagował antologię polskiej poezji konkretnej: Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977, wydaną w 1978 roku; publikacja ta była jego pracą magisterską na filologii polskiej, którą studiował w latach 1959–1964 (praca dyplomowa – 1979).
W połowie lat 60. XX wieku uprawiał poezję lingwistyczną, która była publikowana w czasopismach i nagradzana na konkursach poetyckich – w 1965 roku otrzymał nagrodę Kryształowego Lwa na cyklicznym konkursie Kłodzka Wiosna Poetycka. Tego rodzaju utwory poetyckie, polegające na maksymalnej redukcji formy i zagęszczeniu sensów, prowadziły go do coraz wyraźniejszego uwzględniania w wierszu jego wizualnej formy zapisu i kontekstu przestrzennego w druku. W rezultacie zaczął używać pojedynczych słów, samych liter, a z czasem nawet jedynie znaków interpunkcyjnych, sięgając także do cyfr i symboli matematycznych. Takie utwory w 1968 roku nazwał autorskim określeniem „pojęciokształty” i dopiero później dowiedział się, że podobny rodzaj twórczości istnieje od połowy lat 50. XX wieku pod nazwą „poezja konkretna”. Uważał swój termin za równoważny tej nazwie, toteż swoje wystawy tytułował „Pojęciokształty. Poezja konkretna”.
Jego twórczość konkretystyczna nie została dobrze przyjęta w środowisku wrocławskich poetów, a ponieważ pokazywał te utwory w formie plansz na ścianach sal bibliotecznych i galeryjnych, w 1975 roku został przyjęty do Związku Polskich Artystów Plastyków jako członek nadzwyczajny, od 1977 – zwyczajny. Z pierwszymi utworami poezji konkretnej debiutował w holu Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej we wrocławskim Rynku w lutym 1968 – była to wystawa połączona z wieczorem autorskim.
Z czasem rozbudowywał swoje utwory w długie serie oparte na matematycznych algorytmach; najbardziej znaną seryjną pracą jest Klepsydra, składająca się z 54 plansz; pierwsza jej plansza umieszczona została w 2009 roku na fasadzie Muzeum Współczesnego Wrocław w formie muralu. Systemowość prac Stanisława Drożdża oraz inspiracje matematycznymi algorytmami wyróżniają jego dzieła wśród polskich i światowych konkretystów jako jego oryginalny autorski wkład do tej dziedziny. Doceniono jego twórczość poprzez m.in. realizację na stałe w budynku Nowych Targów w Lipsku pracy odtąd dotąd (1996).
Stanisław Dróżdż utrzymywał kontakty z autorami z innych krajów – m.in. z czeskim poetą i politykiem Vaclávem Havlem (późniejszym prezydentem Czech) oraz Ianem Hamiltonem Finlayem, szkockim poetą konkretystą o światowym znaczeniu. Organizował w Polsce wystawy ich twórczości. Dzięki niemu ten kierunek, który na świecie zamierał już w początkach lat 70. XX wieku, żywy był w Polsce do końca lat 80., a szczególnie silny – we Wrocławiu, gdzie skupiał twórców z rożnych dziedzin szeroko pojętej sztuki.
W latach 1979–1990 organizował naukowe sesje na temat poezji konkretnej, w których uczestniczyli literaturoznawcy i historycy sztuki, a także artyści różnych dziedzin. Materiały z sesji były publikowane w formie broszur o niewielkim nakładzie.
Wraz z upływem lat twórczość Stanisława Drożdża stawała się coraz bardziej doceniana, co zaowocowało reprezentacją Polski na 50 Biennale w Wenecji w 2003 roku. Jego praca Alea iacta est pokazana w Pawilonie Polskim zyskała uznanie w środowiskach artystycznych Europy i Ameryki, dzięki czemu zorganizowane zostały prezentacje jego dzieł we Włoszech, Francji, Austrii, Niemczech, Anglii, Los Angeles, Miami. Na fasadzie ówczesnego Górnośląskiego Centrum Kultury zrealizowana została jego praca lub, niestety nieistniejąca już w instytucji o zmienionej obecnie nazwie (Instytucja Kultury im. Krystyny Bochenek – Katowice Miasto Ogrodów). Wśród nagród, które otrzymał, są trzy nagrody za całokształt twórczości: Nagroda London Academic and Cultural Resources Fund (1985), Nagroda Fundacji Nowosielskich (2002) oraz Nagroda Prezydenta Wrocławia (2008).
W 2009 roku przygotowywana była pierwsza monograficzna wystawa twórczości Stanisława Drożdża z okazji jego 70. urodzin – niestety, autor nie doczekał urodzin ani otwarcia wystawy, które odbyło się w październiku w Muzeum Narodowym we Wrocławiu; wystawa zorganizowana została przez Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu. Jako jej katalog wydana została monografia twórczości artysty: Stanisław Dróżdż. początekoniec. Pojęciokształty. Poezja konkretna. Prace z lat 1967–2007 (OKiS, Wrocław), wznowiona w 2021 roku. W 2014 wyszła druga książka: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty. Poezja konkretna 1967–2003 (Fundacja Galerii Foksal, Warszawa). Wydawnictwo Ha!Art opublikowało w 2012 roku książkę Małgorzaty Dawidek Gryglickiej Odprysk poezji. Stanisław Drożdż mówi z zapisem rozmów z artystą.
Po śmierci Stanisława Drożdża zainteresowanie jego twórczością nadal się rozwijało, Jego prace eksponowane były i są nadal na wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych. W rankingu polskich artystów publikowanym corocznie przez dziennik „Rzeczpospolita” nazwisko Stanisława Drożdża w 2010 roku przeszło z pozycji 33 na 13. W ramach wydarzenia Wrocław Europejska Stolica Kultury w 2016 roku zrealizowane zostały jego prace w formie murali na ścianach wrocławskich kamienic: Zapominanie, OD DO i Optimum, a na placu Nowy Targ trójwymiarowe koło w kamieniu. W 2022 roku została otwarta w Muzeum Współczesnym Wrocław stała wystawa twórczości Stanisława Drożdża – w 2024 roku została czasowo zdemontowana i zastąpiła ją wystawa „Dróżdż. Opałka. Winiarski. GRA(nic)α”.
Dzieła Stanisława Drożdża obecne są w wielu znaczących kolekcjach publicznych i prywatnych: m. in. w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Narodowym w Krakowie, MOCAK Muzeum sztuki Współczesnej w Krakowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Forum Konkrete Kunst w Erfurcie, Schwarz Galleria d’Arte w Mediolanie.