Animator

Dorobek wystawienniczy Stanisława Dróżdża obejmuje szereg liczących się wystaw. Prezentując swe prace stał się autor również ambasadorem polskiego konkretyzmu na świecie. Ale to tylko część jego wieloletniej pracy. Drugą, równie rozległą i istotną, jest jego działalność animatorska. Oprócz własnej twórczości zajmuje się „papież poezji konkretnej” także organizowaniem wystaw, spotkań i konferencji oraz redagowaniem publikacji.

ORGANIZOWANIE WYSTAW POEZJI KONKRETNEJ

Od 1974 roku Dróżdż nawiązał współpracę z galeriami i muzeami, by organizować indywidualne i zbiorowe wystawy polskiej i zagranicznej poezji konkretnej, czego efektem są dwadzieścia trzy tego rodzaju ekspozycje. Znalazły się wśród nich wystawy jednego z najsławniejszych twórców poezji konkretnej – Szkota Iana Hamiltona Finlaya – we Wrocławiu, Katowicach, Cieszynie, Warszawie i Bielsku Białej. Wystawy te przygotowywał z własnych zbiorów, jako że autor pozostawił swe prace do dyspozycji Dróżdża¹ (przywiózł je do Polski w 1972 roku kolega Szkota), podobnie jak prezentację osiągnięć austriackich konkretystów w Dąbrowie Górniczej. Ponadto przygotował we Wrocławiu wystawę czeskiej i słowackiej poezji konkretnej oraz indywidualne ekspozycje prac jej przedstawicieli – Jiř’ego Valocha i Václava Havla – tę ostatnią również w Katowicach, oraz spotkanie i wystawę prac Mary Ellen Solt, profesor z Uniwersytetu Indiana, autorki trzykrotnie wydawanej światowej antologii poezji konkretnej Concrete Poetry: A World Wiev. Również Bruce Cheyne miał we Wrocławiu prezentację swych tekstów, którą Dróżdż przygotował wraz ze Zbigniewem Makarewiczem. Wystawy te pozwoliły zorientować się w osiągnięciach ruchu konkretystycznego poza granicami Polski. W latach 1976–1978 Dróżdż zorganizował we wrocławskiej Galerii Jatki cykl wystaw wrocławskich konkretystów – raz na kwartał eksponowano przez trzy tygodnie prace dwóch autorów. Niezwykle istotne były organizowane przez Dróżdża w kolejnych latach, tj. od 1978 do stanu wojennego, wystawy prezentujące dorobek konkretystów wrocławskich (Wrocław i Dąbrowa Górnicza) czy szerzej - polskich (Wrocław, Oleśnica). Były one forum pozwalającym zaprezentować i ocenić prace polskich konkretystów, zobrazować  jakie możliwości oferuje ta poetyka, jak różnorodne rozwiązania mieszczą się w jej obrębie.

ORGANIZOWANIE OGÓLNOPOLSKICH SESJI NA TEMAT POEZJI KONKRETNEJ

Od 1979 roku Dróżdż wcielił w życie kolejne przedsięwzięcie – rozpoczął organizowanie ogólnopolskich sesji teoretycznoliterackich i teoretyczno-krytycznych, mających być szansą na powstanie rzetelnego omówienia i ocenienia zjawiska. Zorganizował ich cztery: pierwsza, zatytułowana Poezja konkretna.Sesja teoretyczno-literacka, odbyła się we Wrocławiu w styczniu 1979; druga, wyjątkowo niezorganizowana przez Stanisława Dróżdża, w październiku 1979 w Bydgoszczy; trzecia – w maju 1981 w Dąbrowie Górniczej i dotyczyła wrocławskiej poezji konkretnej; czwarta, wrocławska, z grudnia 1983, omawiała relacje zachodzące pomiędzy poezją konkretną a tradycyjną; piąta, zorganizowana w listopadzie 1990 w Sławkowie, zatytułowana była Poezja konkretna a/i inne/różne dziedziny sztuki. W sferze planów pozostały sesje poświęcone związkom poezji konkretnej z nauką, sztuce przekładu poezji konkretnej i wyświetleniu polskiego konkretyzmu na międzynarodowym tle porównawczym. Warto zwrócić uwagę na podtytuły sesji, jak i nazwiska referentów – to niemal wyłącznie filologowie. Wyjątkiem była oczywiście sesja ostatnia – ale z założenia. Stałym ich gościem był prof. Tadeusz Sławek – absolwent krakowskiej polonistyki i anglistyki, znawca Derridy, poeta, eseista, były rektor Uniwersytetu Śląskiego. Dalej spotkamy: Sergiusza Sternę-Wachowiaka – absolwenta poznańskiej polonistyki, poetę, prozaika, krytyka literackiego; dra Jacka Wesołowskiego – adiunkta polonistyki na Uniwersytecie Łódzkim; Mariannę Bocian – absolwentkę wrocławskiej polonistyki, poetkę; rzeźbiarza i publicystę Zbigniewa Makarewicza po wrocławskiej ASP, dra Piotra Rypsona – najważniejszego polskiego znawcę poezji wizualnej; prof. Grzegorza Dziamskiego z poznańskiego kulturoznawstwa i z ASP; Wojciecha Pogonowskiego – absolwenta warszawskiej polonistyki; Elżbietę Łubowicz, absolwentkę wrocławskiej polonistyki i publicystkę; Marka Ławrynowicza i Dorotę Szwarcman – specjalistkę od dźwiękowej poezji konkretnej. Dominująca rola polonistów jest bezsprzeczna – i rzeczywiście poezja konkretna pozostawała zazwyczaj w orbicie zainteresowań filologów.

REDAGOWANIE I OPRACOWYWANIE KATALOGÓW WYSTAW I PUBLIKACJI

Każdej sesji towarzyszyła publikacja – wszystkie je redagował Stanisław Dróżdż. Były to publikacje powielaczowe, z adnotacją „do użytku wewnętrznego”, radykalnie limitującą nakład. Również wystawom organizowanym przezeń przeważnie towarzyszył katalog, którego był on redaktorem. Najistotniejszą jednak publikacją pozostaje przygotowana przez niego, pierwsza i jak dotąd jedyna w Polsce, antologia Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977, wydana we Wrocławiu przez Akademicki Ośrodek Teatralny Kalambur w serii Bibuły Młodych Twórców. Zawiera ona prace polskich konkretystów, ich noty biograficzne oraz bibliografię dotyczącą tej dziedziny szeroko pojętej sztuki. Po jej wydaniu ruch konkretystyczny nie przestał funkcjonować – wręcz przeciwnie – dwa najlepsze lata miał przed sobą, a i potem nie wygasł. Z tego też powodu jest ona już nieco zdezaktualizowana, ale po dziś dzień niezastąpiona. Stanowi jedyne źródło, dzięki  któremu można zapoznać się z dorobkiem polskiego konkretyzmu, szczególnie że został on zaprezentowany w maksymalnie obiektywny sposób. Również i ta publikacja miała niewielki nakład – dziś jest dostępna incydentalnie – nawet warszawska Biblioteka Narodowa nie posiada jej w swych zbiorach².

SPOTKANIA AUTORSKIE

Stanisław Dróżdż prezentował swą poezję konkretną, jak i tradycyjną, także na spotkaniach autorskich. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych (do 1978) odbyło się ich wiele. Kilkakrotnie gościł we wrocławskiej Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej, na Czwartkach Literackich w Klubie Muzyki i Literatury, w Klubie Młodzieży Pracującej Piwnica Świdnicka, w Poniedziałkach pod Arkadami, w Klubie Studenckim Pałacyk. Ponadto bywał w Klubie Dyskusyjnym Związku Literatów Polskich w Klubie Związków Twórczych, na Wtorku w Kole Polonistów Uniwersytetu Wrocławskiego, w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki, w Biurze Wystaw Artystycznych i w Letniej Szkole Kultury i Języka Polskiego przy Uniwersytecie Wrocławskim. Poza Wrocławiem zaś – w Kłodzku i Polanicy, przy okazji Kłodzkich Wiosen Poetyckich, w poznańskiej Galerii odNOWA i w Kole Młodych przy Związku Literatów Polskich w Warszawie w tamtejszym Staromiejskim Domu Kultury.

DOKUMENTACJA – ARCHIWUM POEZJI KONKRETNEJ

Prace Stanisława Dróżdża znajdują się w zbiorach polskich i światowych muzeów, galerii i w kolekcjach prywatnych. Z kolei prace i dokumentacja wielu poetów-konkretystów znajdują się jego własnych  zbiorach. Ponadto od początku swej działalności twórczej skrzętnie zbierał on wszelkie materiały dotyczące konkretyzmu, a powstałe w ten sposób archiwum zawiera, w jego ocenie, około 85–95% materiałów dotyczących poezji konkretnej w Polsce. Znajdują się tam zarówno książki, jak i wycinki prasowe. Te spoza Polski niejednokrotnie były przysyłane w zamian za materiały dotyczące polskich twórców. Również i to było elementem propagowania polskich twórców w świecie. Często znajdujące się tam publikacje są jedynymi w Polsce egzemplarzami. Archiwum Stanisława Dróżdża znajduje się obecnie w większej części w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, a w mniejszej części w posiadaniu wdowy po Stanisławie Dróżdżu, Anny Dróżdż. Problemem pozostaje uporządkowanie tego całego dorobku i opracowanie go. Niezbędne byłyby oczywiście dalsze kwerendy pozwalające na uzupełnienie jego zasobów. Dróżdż wskazuje szczególnie na konieczność przejrzenia prasy regionalnej – jako że wiele istotnych wydarzeń rozegrało się poza centrum, na prowincji³. Archiwum to jest nieocenioną pomocą w pracy nad polskim konkretyzmem – dotarcie do licznych wzmianek bądź do obcojęzycznych publikacji nie byłoby możliwe bez wykorzystania jego zbiorów.

NAGRODY

Dorobek Stanisława Dróżdża śmiało można nazwać imponującym. Począwszy od tego, że swą działalnością usankcjonował zaistnienie poezji konkretnej w polskiej literaturze i sztuce współczesnej, a skończywszy na tym, że jest jej niestrudzonym archiwistą. Za tak ciężką i efektywną pracę nie doczekał się jednak zbyt wielu gestów uznania. Pomijając nagrody otrzymane za poezję tradycyjną, wymienić można nagrodę z 1985 r. London Academic and Cultural Resources Fund, jaką Dróżdż otrzymał za całokształt pracy. Uznanie przyszło więc z zewnątrz. W Polsce dopiero w 2002 roku wręczono mu prywatną Nagrodę Artystyczną Fundacji Nowosielskich za „twórcze i wizjonerskie połączenie dwóch dziedzin duchowych: sztuki i poezji”, a dopiero pod koniec życia, w 2008 roku, Nagrodę Prezydenta Wrocławia.

Organizowanie wystaw poezji konkretnej

1974

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna. Muzeum Narodowe, Mała Galeria, Wrocław 
• Bruce Cheyne, Poezja wizualna, Galeria Kwartał, Wrocław [przy współpracy Zbigniewa Makarewicza].

1976

• Czeska i słowackapoezja konkretna. Muzeum Narodowe, Wrocław
• Poezja konkretna: Grzegorz Kolasiński, Asińskigrzegorzkola; akcja „Prosta”; Jerzy Przytocki, Poezja konkretna, Galeria Jatki, Wrocław
• Poezja konkretna: Zbigniew Jeż, Książki; Bogusław Michnik, Teksty, Galeria Jatki, Wrocław. 

1977

• Poezja konkretna: Michał Bieganowski, Poemat przezkonkretny; Marianna Bocian, Centrum tajemnicy, Galeria Jatki, Wrocław.

1978

• Poezja konkretna: Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty; Marzenna Kosińska, Textualart; Wojciech Sztukowski, Ex motu II. Galeria Jatki, Wrocław
• Poezja konkretna: Hubert Koryzna, Poezja konkretna; Sławomir Ząbek, Poezja konkretna, Galeria Jatki, Wrocław 
• Wrocławskapoezja konkretna, Osiedlowy Dom Kultury Kozanów, Wrocław [I wystawa] 
• Polskapoezja konkretna.II Ogólnopolska Wystawa Poezji Konkretnej. Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Oleśnica; Galeria Piwnica Świdnicka, Wrocław. 

1979

• III Ogólnopolska Wystawa Poezji Konkretnej, Galeria Kalambur, Dom Związków Twórczych, Galeria Jatki, Wrocław 
• Jiři Valoch, Poezja konkretna, Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław. 

1981

• Wrocławskapoezja konkretna. Galeria Pałacu Kultury Zagłębia, Dąbrowa Górnicza [III wystawa].

1990 

• Austriacka poezja konkretna. [ze zbiorów Stanisława Dróżdża] Wojewódzki Ośrodek Kultury, Dąbrowa Górnicza. 
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Katowice. 

1992

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Miejska, Wrocław 
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Miejsce, Cieszyn, (katalog) [przy współpracy Krzysztofa Morcinka]
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Galeria Foksal, Warszawa. 

1995

• Vaclav Havel, Antikody, BWA Wrocław, (katalog) 
• Vaclav Havel, Antikody, Muzeum Śląskie, Katowice, (katalog). 

2000

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Górnośląskie Centrum Kultury, Katowice
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Galeria Bielska BWA, Bielsko Biała
• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.

Organizowanie ogólnopolskich sesji na temat poezji konkretnej

1979

Poezja konkretna.Sesja teoretyczno-literacka, Ośrodek Teatru Otwartego Kalambur, Ośrodek Kultury i Sztuki, Wrocław [pierwsza polska konferencja dotycząca poezji konkretnej]. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Poezja konkretna w tradycji metafizyki 
• dr Jacek Wesołowski (Uniwersytet Łódzki), Motywacje literackie poezji konkretnej 
• mgr Elżbieta Łubowicz, Liryka czystego systemu 
• mgr Marianna Bocian, Symbol i konkret 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Fizjologia słowa. Z zagadnień semiotyki poezji konkretnej.

Teksty referatów zostały zrealizowane w ramach programu badań nad polską kulturą narodową, jej tradycjami rozwojowymi i percepcją, koordynowanego przez Uniwersytet Wrocławski. Sesji towarzyszyły:

• całodniowe działanie Ewy Benesz (w pierwszym dniu sesji), poprzez współuczestniczenie w niej będące próbą teoretycznego rozważania i interpretacji poezji konkretnej ze stanowiska aktora i językiem teatru.

Wystawy: 

• III Ogólnopolska wystawa poezji konkretnej, Galeria Kalambur, Dom Związków Twórczych, Galeria Jatki, Wrocław
• Jiři Valoch, Poezja konkretna, Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław 
• Mary Ellen Solt, Poezja konkretna, Galeria X, Wrocław 
• Michał Bieganowski, Kanał, Galeria Zakład nad Fosą, Wrocław

1981

Poezja konkretna. III Ogólnopolska sesja teoretyczno-literacka, Wydział Kultury, Kultury Fizycznej i Turystyki Urzędu Miejskiego, Pałac Kultury Zagłębia w Dąbrowie Górniczej, Dąbrowa Górnicza [sesja dotyczyła wrocławskiej poezji konkretnej]. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Wszystko z wszystkiego. Wrocławska kontynuacja poezji
• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Tekst jako doświadczenie przestrzeni 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Tropy i konkrety. Wiersz konkretny w perspektywie poetyki figur stylistycznych 
• dr Jacek Wesołowski (Uniwersytet Łódzki), Trzy polskie ślady poetyki „concrete verse”: Dróżdż, Grześczak, Białoszewski.

Sesji towarzyszyła wystawa:

• Wrocławska poezja konkretna. Pałacu Kultury Zagłębia, Dąbrowa Górnicza.

1983

Poezja konkretna a tradycyjna. IV Sesja teoretyczno-krytyczna, Ośrodek Dokumentacji i Propagandy Sztuki Staromiejskiego Domu Kultury we Wrocławiu, Wrocław. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• mgr Marianna Bocian, Na marginesie poezji konkretnej 
• mgr Wojciech Pogonowski, Od ekspresji lirycznej do algorytmicznej, czyli o dehumanizacji poezji konkretnej 
• dr Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Poezja konkretna a tradycyjna. Problemy interpretacji 
• mgr Sergiusz Sterna-Wachowiak, Poezja konkretna w świetle estetyki nieufności 
• mgr Zbigniew Makarewicz, Estetyka dzieł polskiej poezji konkretnej.

1990

Poezja konkretna a/i inne/różne dziedziny sztuki. V Ogólnopolska sesja teoretyczno-krytyczna. Miejski Ośrodek Kultury, Sławków. Kierownik merytoryczny sesji i redaktor biuletynu konferencyjnego – Stanisław Dróżdż. Referaty wygłosili:

• mgr Grzegorz Dziamski, Trzy spojrzenia na poezję konkretną (II)
• mgr Marek Ławrynowicz, Kilka uwag o konkretnej poezji wizualnej 
• mgr Zbigniew Makarewicz, Na krańcach alfabetu kultury. Uwagi o praktykach poezjograficznych ilustrowane przykładami wybranych dzieł artystów polskich 
• mgr Piotr Rypson, O tym jak słowo ciałem się stało. Rzecz o nowych poetykach drugiej połowy XX wieku 
• prof. Tadeusz Sławek (Uniwersytet Śląski), Fotografia i słowo 
• mgr Dorota Szwarcman, O poezji dźwiękowe.j

Sesji towarzyszyły wystawy:

• Amerykańska poezja wizualna [ze zbiorów Grzegorza Dziamskiego], Miejski Ośrodek Kultury, Olkusz
• Austriacka poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Dąbrowa Górnicza
• I. H. Finlay, Poezja konkretna [ze zbiorów Stanisława Dróżdża], Wojewódzki Ośrodek Kultury, Katowice
• Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty.Poezja konkretna, Miejski Ośrodek Kultury, Sławków.

Redagowanie i opracowywanie katalogów wystaw i publikacji

1974

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław
• Bruce Cheyne, Poezja wizualna [katalog wystawy], Wrocław [przy współpracy Zbigniewa Makarewicza].

1976

• Czeska i słowackapoezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław

• Poezja konkretna: Grzegorz Kolasiński, Asińskigrzegorzkola; akcja „Prosta”; Jerzy Przytocki, Poezja konkretna [katalog wystawy], Wrocław 

• Polish Concrete Poetry.Wrocław University The Summer School of Polish Culture, Science and Language, oprac. S. Dróżdż, Wrocław 1976.

1977

• Poezja konkretna: Michał Bieganowski, Poemat przezkonkretny; Marianna Bocian, Centrum tajemnicy [katalog wystawy], Wrocław.

1978

• Poezja konkretna: Stanisław Dróżdż, Pojęciokształty; Marzenna Kosińska, Textualart; Wojciech Sztukowski, Ex motu II [katalog wystawy], Wrocław
• Wrocławskapoezja konkretna. [katalog I wystawy], Wrocław
• Poezja konkretna.Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977, zebrał i opracował Stanisław Dróżdż, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich i Akademicki Ośrodek Teatralny Kalambur – Biuro Wydawnictw, Wrocław [pierwsza i jedyna polska antologia poezji konkretnej z obszerną bibliografią].

1979

• Polska poezja konkretna [katalog II wystawy], Wrocław
• Poezja konkretna.I sesja teoretyczno-literacka, Wrocław [biuletyn zawierający materiały z sesji]. 

1981

• Wrocławskapoezja konkretna [katalog III wystawy], Dąbrowa Górnicza
• Poezja konkretna.III Ogólnopolska sesja teoretyczno-literacka, Dąbrowa Górnicza [biuletyn zawierający materiały z sesji]. 

1983

• Poezja konkretna a tradycyjna. IV Sesja teoretyczno-krytyczna, Wrocław [biuletyn informacyjny nr 3 Ośrodka Dokumentacji i Propagandy Sztuki zawierający materiały z sesji]. 

1990

• Poezja konkretna a/i inne/różne dziedziny sztuki.V Ogólnopolska sesja teoretyczno-krytyczna, Sławków [biuletyn zawierający materiały z sesji]
• Austriacka poezja konkretna, Dąbrowa Górnicza [katalog wystawy]

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna, [katalog wystawy], Katowice. 

1992

• Ian Hamilton Finlay, Poezja konkretna [katalog wystawy], Cieszyn.

1995

• Vaclav Havel, Antikody [katalog wystawy], Wrocław.
• Vaclav Havel, Antikody [katalog wystawy], Katowice.

Ważniejsze spotkania autorskie

1964

• Klub Dyskusyjny Związku Literatów Polskich, Klub Związków Twórczych, Wrocław

1965

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Klub Studencki Pałacyk, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Klub Młodzieży Pracującej Piwnica Świdnicka, Wrocław.

1966

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Klub Młodzieży Pracującej Piwnica Świdnicka, Wrocław
• Poniedziałki pod Arkadami, Księgarnia pod Arkadami, Wrocław.

1967

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław.

1968 

• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław.
• Poniedziałki pod Arkadami, Księgarnia pod Arkadami, Wrocław
• Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Wrocław.

1969

• Powiatowy Dom Kultury, Kłodzko
• Wtorki w Kole Polonistów, Instytut Filologii Polskiej, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
• Galeria OdNowa, Poznań
• Koło Młodych przy Związku Literatów Polskich w Warszawie, Staromiejski Dom Kultury, Warszawa. 

1971

• Czwartki Literackie, Klub Muzyki i Literatury, Wrocław
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław
• Powiatowy Dom Kultury, Kłodzko.  

1973

• Biuro Wystaw Artystycznych, Wrocław.

1976

• Miejska Biblioteka Publiczna, Polanica
• Letnia Szkoła Kultury i Języka Polskiego przy Uniwersytecie Wrocławskim, Dom Studencki ,,Dwudziestolatka”, Wrocław
• Galeria Sztuki Najnowszej, Akademickie Centrum Kulturalne Pałacyk, Wrocław .

1978

• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław.